Dzienniki dla dzieci prowadzone przez Emilię Wróblewską jako źródła do badania polszczyzny inteligencji wileńskiej w XIX wieku

Irena Masojć; Zofia Sawaniewska-Mochowa

Published: 2024-03-06

Vol. 810 No. 1 (2024)

Emilia Wróblewska’s diaries for children as research material on the Polish language of the 19th-century Vilnius intelligentsia

Irena Masojć , Zofia Sawaniewska-Mochowa

Abstract

The article initiates historical, linguistic, and textological research into the rich diaristic legacy of Emilia Wróblewska, née Beniowska (1830–1886), a Polish woman from the circle of Vilnius intelligentsia, who had written intimate diaries for herself and her children for almost 30 years. The subject of exploratory study are the texts of the diaries kept by Wróblewska for her son Tadeusz in the years 1859–1886, and her daughter Maria in the years 1865–1873 (with an entry for Emilia’s younger son, Augustyn, added in 1886). The paper aims at identifying the most prominent features of spelling and linguistic phenomena (regarding phonetics, inflection, syntax, vocabulary, and lexis) that can be qualified as regional features typical of the North-Eastern Borderlands (Kresy) in the diarist’s Polish language. A comparative method was used in the study; the material extracted from the diaries was confronted with the usage and developmental tendencies of the standard Polish language of the 19th century.

Keywords:

women's diaries, diaries for children, Polish language in the former North-Eastern Borderlands (Kresy), Lithuania, 19th century

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Masojć, I., & Sawaniewska-Mochowa, Z. (2024). Emilia Wróblewska’s diaries for children as research material on the Polish language of the 19th-century Vilnius intelligentsia. Poradnik Językowy, 810(1), 24–44. Retrieved from https://journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pj/article/view/1301

Cited by / Share

References

DMW ‒ Dziennik Marji Wróblewskiej przez Matkę Emilją z Beniowskich Wróblewską 1865–1878, BW LAN, sygn. F9–152b, kart 47.
Google Scholar

DTW ‒ Dziennik Tadeusza Wróblewskiego przez Matkę Emilją z Beniowskich Wróblewską 1859–1886, BW LAN, sygn. F9–149, 100 kart.
Google Scholar

„Archiwum kobiet” 2013‒2018, zespół pod kier. M. Rudaś-Grodzkiej. Warszawa: IBL PAN. Online: http://archiwumkobiet.pl [dostęp: 13.11.2023].
Google Scholar

Bairašauskaitė, T. 1999. Dzienniki szlachty litewskiej z XIX wieku w zbiorach wileńskich. Białostocczyzna 2(54), s. 32‒37.
Google Scholar

Bajerowa, I. 1986. Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja, t. 1: Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia. Katowice: Uniwersytet Śląski.
Google Scholar

Bajerowa, I. 1992, Polski język ogólny XIX wieku. Stan i ewolucja, t. 2: Fleksja. Katowice: Uniwersytet Śląski.
Google Scholar

Bołdyrew, A. 2008. Matka i dziecko w rodzinie polskiej. Ewolucja modelu życia rodzinnego w latach 1795–1918. Warszawa: Wydawnictwo Neriton.
Google Scholar

Griškaitė, R. 2012. Emilijos Beniovskytės-Vrublevskienės (Emilia z Beniowskich Wróblewska, 1830-10-05 – 1886-12-23) dienoraščiai (1850-08-05 – 1886-09). Archivum Lithuanicum 14, s. 227‒308.
Google Scholar

Griškaitė, R. 2017. Dzienniki Emilii z Beniowskich Wróblewskiej. Pamiętnik Literacki 108, z. 1, s. 89‒133, tłum. E. Kolinko. Online: https://rcin.org.pl/dlibra/publication/82666/edition/64658/content [dostęp: 20.11.2023].
Google Scholar

JPP II – Mędelska, J. 2000. Język polskiej prasy wileńskiej (1945–1979), t. 2: Lata 1945–1959. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy.
Google Scholar

JPP III ‒ Mędelska, J. 2004. Język polskiej prasy wileńskiej (1945‒1979), t. 3: Lata 1960–1979, cz. 2: Słownictwo, wyrazy. Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

JPW ‒ Kurzowa, Z. 1993. Język polski Wileńszczyzny i kresów północno-wschodnich XVI–XX w. Warszawa‒Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Karłowicz, J. 1984. Podręcznik czystej polszczyzny dla Litwinów i Petrsburszczan (do druku przygotowała Elżbieta Smułkowa). W: Studia nad polszczyzną kresową, t. 3, red. J. Rieger, W. Werenicz, s. 33‒81. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Google Scholar

PJK ‒ Sawaniewska-Mochowa, Z. 1990. Podręcznik Jana Karłowicza jako źródło poznania potocznej polszczyzny północnokresowej. Słownictwo. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

RCSG ‒ Masojć, I. 2002. Regionalne cechy systemu gramatycznego współczesnej polszczyzny kulturalnej na Wileńszczyźnie. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
Google Scholar

SJPDor – Doroszewski, W. red. 1958–1969. Słownik języka polskiego, t. 1–11. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Online: https://sjp.pwn.pl/doroszewski/sjp [dostęp: 20.11.2023].
Google Scholar

Sławiński, J. red. 1976. Słownik terminów literackich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

SPGL ‒ Rieger, J., Masojć, I., Rutkowska, K. 2006. Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie. Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Google Scholar

SSK – Sawaniewska-Mochowa, Z. 2002. Ze studiów nad socjolektem drobnej szlachty kowieńskiej XIX wieku (na podstawie słowników przekładowych Antoniego Juszkiewicza). Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Stawiak-Ososińska M. 2009. Ponętna, uległa, akuratna… Ideał i wizerunek kobiety polskiej pierwszej połowy XIX wieku (w świetle poradników). Kraków: Impuls.
Google Scholar

SWil – Zdanowicz, A. i in. 1861. Słownik języka polskiego (tzw. Słownik wileński), cz. 1–2, Wilno: M. Orgelbrand. Online: https://eswil.ijp.pan.pl/ [dostęp: 20.11.2023].
Google Scholar